"อนุทิน" ลงนาม "ทรัมป์" ปิดดีลภาษีไทย-สหรัฐฯ จบ "สาระสำคัญ" แต่ยังไม่ผูกพันทางกฎหมาย   จาก 36% เหลือ 19%?

By ณัฐพล นุ้ยนวล

17 พ.ย. 69 | 07:30 น.


เปิดเอกสารลับ ครม. ไทย-สหรัฐฯ เตรียมประกาศบรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญ (substantial conclusion) ของความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) กลางเวทีอาเซียนซัมมิต แต่แถลงการณ์ไม่ระบุอัตราภาษีและรายละเอียดข้อผูกพัน ขณะที่ ธปท. ขอให้ชั่งผลผูกพันต่อภาคการเงินก่อนลงนามฉบับจริง

ผู้สื่อข่าว ?ฐานเศรษฐกิจ? รายงานว่า นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา มีกำหนดลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างสหรัฐอเมริกาและราชอาณาจักรไทย (Joint Statement on an Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade) ในวันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ ระหว่างการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน (ASEAN Summit) ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 15 - 17 พฤศจิกายน 2569


ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 คณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้อนุมัติตามที่กระทรวงพาณิชย์เสนอ โดยมีนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในฐานะหัวหน้าคณะเจรจา เป็นผู้ให้ความเห็นชอบให้นำเรื่องเข้า ครม. สาระสำคัญมี 2 ข้อ ได้แก่


1. เห็นชอบต่อร่างแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างไทย-สหรัฐอเมริกา


2. อนุมัติให้นายกรัฐมนตรีประกาศและ/หรือลงนามในร่างแถลงการณ์ร่วมดังกล่าว หากมีการแก้ไขถ้อยคำที่ไม่ใช่สาระสำคัญและไม่ขัดต่อผลประโยชน์ของไทย ให้ผู้ลงนามใช้ดุลยพินิจได้เอง โดยไม่ต้องกลับมาขอความเห็นชอบจาก ครม. อีก


เอกสารของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (สลค.) ซึ่งมีชั้นความลับ ?ลับ? และ ?ด่วนที่สุด? ระบุว่า ไทยและสหรัฐฯ ตกลงที่จะประกาศและ/หรือลงนามแถลงการณ์ร่วมในห้วงการประชุมครั้งนี้ จึงต้องได้รับความเห็นชอบจาก ครม. ภายในวันที่ 10 พฤศจิกายน


เปิดรายละเอียดแถลงการณ์ร่วมไทย-สหรัฐฯ

ร่างแถลงการณ์ร่วมที่แนบมากับเอกสาร ครม. มีความยาวเพียงไม่กี่ย่อหน้า เนื้อหาหลักระบุว่า ประธานาธิบดีทรัมป์และนายกรัฐมนตรีอนุทินยืนยันว่า ทั้งสองประเทศได้ ?บรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญ? (substantial conclusion) ของการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) แล้ว


แถลงการณ์ระบุว่า ART จะเสริมความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจทวิภาคี โดยต่อยอดจากสนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจไทย-สหรัฐฯ ที่ลงนามเมื่อปี 2509 และกรอบความตกลงว่าด้วยการค้าและการลงทุน (TIFA) ที่ลงนามเมื่อปี 2545 จากนี้ทั้งสองฝ่ายจะเริ่มกระบวนการภายในของแต่ละประเทศ เพื่อเตรียมการลงนามและการมีผลใช้บังคับของ ART ต่อไป


สลค. ตั้งข้อสังเกตว่า ร่างแถลงการณ์ฉบับนี้ ?ยังไม่มีการระบุในรายละเอียด? ว่าข้อสรุปในสาระสำคัญนั้นคืออะไร ซึ่งแตกต่างจากแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยกรอบความตกลงฯ เมื่อปี 2568 ที่ระบุทั้งอัตราภาษี 19% และประเด็นที่ไทยต้องเจรจา เช่น มาตรการที่ไม่ใช่ภาษี อุปสรรคต่อสินค้าเกษตรและอาหารของสหรัฐฯ สิทธิแรงงาน ทรัพย์สินทางปัญญา การค้าดิจิทัล และการลงทุนในสาขาโทรคมนาคม


ทั้งกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ และสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ให้ความเห็นตรงกันว่า ร่างแถลงการณ์ร่วมฯ เป็นเอกสารแสดงเจตนารมณ์ทางการเมืองเพื่อประกาศความคืบหน้าการเจรจา ไม่มีรูปแบบ ถ้อยคำ หรือบริบทใดที่มุ่งก่อให้เกิดพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศ จึง ไม่เป็นสนธิสัญญา และไม่เข้าข่ายหนังสือสัญญาตามมาตรา 178 ของรัฐธรรมนูญ ซึ่งหมายความว่า ไม่ต้องเสนอรัฐสภาให้ความเห็นชอบก่อนลงนาม


อย่างไรก็ดี กฤษฎีกาเห็นว่า เรื่องนี้เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่มีผลผูกพันรัฐบาลไทยตามมาตรา 4 (7) ของพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการเสนอเรื่องและการประชุมคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2548 จึงต้องเสนอ ครม. ให้ความเห็นชอบก่อน


กระทรวงพาณิชย์ย้ำในเอกสารเสนอ ครม. ว่า การลงนามครั้งนี้ ?ยังไม่ได้ก่อให้เกิดผลผูกพันทางกฎหมาย? เป็นเพียงการแสดงเจตนารมณ์ร่วมกันของทั้งสองประเทศที่จะดำเนินกระบวนการภายในให้ความตกลงมีผลบังคับใช้ ช่วงเวลานี้จะเปิดโอกาสให้ภาครัฐ เอกชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียศึกษารายละเอียดข้อผูกพัน ประเมินผลกระทบรายสาขา และเตรียมมาตรการรองรับ โดยเฉพาะสำหรับเกษตรกร วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) และภาคการผลิตที่เกี่ยวข้อง


พาณิชย์ชี้ช่วยลดความไม่แน่นอน-รักษาขีดแข่งขัน

กระทรวงพาณิชย์ประเมินว่า การประกาศบรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ประกอบการ นักลงทุน และคู่ค้าต่างประเทศ ลดความไม่แน่นอนเกี่ยวกับทิศทางการเจรจา และเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับภาคธุรกิจในการวางแผนการผลิต รับคำสั่งซื้อ จัดหาวัตถุดิบ และตัดสินใจลงทุน ทั้งยังช่วยให้ผู้นำเข้าสหรัฐฯ มั่นใจที่จะทำธุรกิจกับไทยต่อเนื่อง และช่วยรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยเมื่อเทียบกับคู่แข่งในภูมิภาค


ตลอดการเจรจา กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศได้หารือกับหน่วยงานรัฐกว่า 12 หน่วยงาน ภาคเอกชน ได้แก่ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย และสมาคมธนาคารไทย รวมทั้งองค์กรอิสระ เช่น กสทช. ธนาคารแห่งประเทศไทย และสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ


หน่วยงานไม่ขัดข้อง แต่ ธปท. ขอชั่งผลผูกพันภาคการเงิน

หน่วยงานที่ สลค. ขอความเห็น ส่วนใหญ่ ?ไม่ขัดข้อง? แต่บางแห่งมีข้อสังเกตที่น่าสนใจ ดังนี้


ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ไม่ขัดข้องต่อร่างแถลงการณ์ร่วม แต่เห็นควรให้พิจารณาโอกาสและผลกระทบของความตกลงในภาพรวม รวมถึงผลผูกพันต่อภาคการเงิน ก่อนลงนามความตกลงฉบับจริง

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) โดยนายดนุชา พิชยนันท์ เห็นควรให้ความเห็นชอบ และย้ำว่าการบังคับใช้ความตกลงต้องยึดผลประโยชน์ของประเทศ โดยเฉพาะด้านการค้าและการลงทุนกับสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย

กระทรวงแรงงาน โดยนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ ระบุว่า ประเด็นแรงงานบรรลุข้อตกลงกับสหรัฐฯ ตั้งแต่ปลายเดือนสิงหาคม 2569 แล้ว และไม่มีประเด็นสำคัญค้างอยู่ ความตกลงนี้จะช่วยยกระดับมาตรฐานแรงงานไทยให้สอดคล้องกับ ILO ทั้งการแก้ปัญหาแรงงานบังคับและการตรวจแรงงาน

กระทรวงการต่างประเทศ โดยนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว ไม่ขัดข้อง และมองว่าเป็นสัญญาณเชิงบวกต่อสถานะการเจรจา

กระทรวงอุตสาหกรรม (นายวราวุธ ศิลปอาชา) กระทรวงคมนาคม (นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (นายสุชาติ ชมกลิ่น) สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ไม่ขัดข้องในหลักการ

หนังสือจากฝั่งสหรัฐฯ : ต้องการลงนาม ART ฉบับเต็มในทริปเอเชียของ ?ทรัมป์?

เอกสาร ครม. เปิดเผยว่า ฝ่ายสหรัฐฯ ได้ส่งหนังสือแสดงความคาดหวังที่จะบรรลุความตกลงการค้าต่างตอบแทนกับไทย และ ลงนามในความตกลงทางการค้าระหว่างกันได้โดยเร็ว ภายในห้วงที่ประธานาธิบดีสหรัฐฯ เดินทางเยือนเอเชีย เพื่อร่วมการประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) และการประชุมสุดยอดอาเซียนช่วงปลายปี 2569


ครม. รับทราบหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2569 และมอบหมายให้นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.พาณิชย์ พร้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เร่งจัดทำความตกลงให้แล้วเสร็จ เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายลงนามได้ทันในช่วงเวลาดังกล่าว


ตามรายงานของสื่อต่างประเทศ หนังสือฉบับนี้ส่งในนามประธานาธิบดีทรัมป์ถึงนายกฯ อนุทินโดยตรง วันต่อมา (7 ต.ค.) นายกฯ อนุทินกล่าวบนเวทีสัมมนาที่สิงคโปร์ว่า การเจรจามาถึง ?ย่อหน้าสุดท้าย? แล้ว และเล่าว่าทรัมป์กำชับในหนังสือให้ทีมเจรจาของไทยกับสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ร่วมกันเขียนข้อบทสุดท้ายให้เสร็จ ทั้งนี้ รัฐบาลยังไม่ได้เปิดเผยหนังสือฉบับเต็มต่อสาธารณะ


อย่างไรก็ดี สิ่งที่จะเกิดขึ้นที่มะนิลาไม่ใช่การลงนามความตกลงฉบับเต็มตามที่ฝ่ายสหรัฐฯ คาดหวังไว้ในหนังสือ แต่เป็นเพียงแถลงการณ์ร่วมยืนยันว่าการเจรจาจบใน ?สาระสำคัญ? ส่วนตัวความตกลง ART ยังต้องผ่านกระบวนการภายในของทั้งสองประเทศก่อนลงนามจริง


ย้อนเส้นทาง 15 เดือน จาก 36% ถึงวันประกาศจบดีล

เอกสาร ครม. ไล่เรียงมติที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ปี 2568 ดังนี้


1 ส.ค. 2568 : ครม. ประชุมเป็นกรณีเร่งด่วน เพื่อเห็นชอบร่างแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยกรอบความตกลงฯ ขณะนั้นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ เตือนว่า บางส่วนจะกระทบภาคเกษตรไทย ?เป็นอย่างมาก? ส่วนกระทรวงสาธารณสุขขอให้จัดมาตรการเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ

5 ส.ค. 2568 : ครม. รับทราบว่า สหรัฐฯ ประกาศเก็บภาษีต่างตอบแทนสินค้าไทยที่ 19% แต่ไทยอาจถูกเก็บในอัตราเดิม 36% หากสรุปกรอบความตกลงไม่ได้

26 ต.ค. 2568 : ทำเนียบขาวเผยแพร่แถลงการณ์ร่วมว่าด้วยกรอบความตกลงฯ ระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 47 ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ (ครม. รับทราบเมื่อ 27 ม.ค. 2569)

24 ก.พ. 2569 : ครม. มอบหมายให้นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกฯ และ รมว.คลัง ติดตามคำสั่งของประธานาธิบดีสหรัฐฯ ที่กำหนดเก็บภาษีนำเข้าจากทุกประเทศ 15% และประเมินผลกระทบ

12 พ.ค. 2569 : ครม. ตั้งเป้าให้การเจรจา ART จบภายในเดือนมิถุนายน 2569 และให้ไทยได้อัตราภาษีที่แข่งขันได้ ใกล้เคียงกับเพื่อนบ้านในอาเซียน

2 มิ.ย. 2569 : ครม. มอบอำนาจให้นางศุภจีใช้ดุลยพินิจตัดสินใจในการเจรจาแทน ครม. เนื่องจากอัตราภาษีที่สหรัฐฯ เรียกเก็บจากไทยในขณะนั้นจะสิ้นสุดลงภายในวันที่ 2 ก.ค. 2569

6 ต.ค. 2569 :  สหรัฐฯ ส่งหนังสือแสดงความคาดหวังว่าจะ ?ลงนามในความตกลง? ได้ภายในห้วงที่ประธานาธิบดีทรัมป์เดินทางเยือนเอเชีย ทั้งการประชุม APEC และอาเซียนซัมมิต

อัตราภาษียังเป็นโจทย์ใหญ่


สถานการณ์ภาษีของสหรัฐฯ เปลี่ยนไปมากนับตั้งแต่กรอบความตกลงเมื่อเดือนตุลาคม 2568 เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ศาลฎีกาสหรัฐฯ ตัดสินว่ากฎหมาย IEEPA ไม่ได้ให้อำนาจประธานาธิบดีเก็บภาษีศุลกากร อัตรา 19% ที่ใช้กับไทยจึงสิ้นผลไป จากนั้นสหรัฐฯ ใช้มาตรา 122 เก็บภาษีชั่วคราว 10% ระหว่างวันที่ 24 ก.พ.-23 ก.ค. 2569 และตั้งแต่วันที่ 24 ก.ค. 2569 สินค้าไทยส่วนใหญ่ต้องเสียภาษีตามมาตรา 301 ในอัตรา 12.5% นอกจากนี้ USTR ยังสอบสวนเรื่องกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้างตามมาตรา 301 อยู่ ซึ่งผลการสอบสวนจะกำหนดอัตราสุดท้าย


แถลงการณ์ที่จะลงนามวันที่ 17 พ.ย. ไม่ได้ระบุอัตราภาษี ส่วนนายกฯ อนุทินเคยกล่าวเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายนว่า คาดว่าอัตราที่ไทยจะได้รับอยู่ที่ประมาณ 19% หรือต่ำกว่า


ขั้นต่อไปหลังลงนามแถลงการณ์ร่วม ทั้งสองประเทศจะต้องผ่านกระบวนการภายในของตนเองก่อนลงนาม ART ฉบับจริง สลค. ได้ขอให้กระทรวงการต่างประเทศเสนอความเห็นเกี่ยวกับสิ่งที่ต้องดำเนินการตามมาตรา 178 ของรัฐธรรมนูญด้วย ขณะที่ ธปท. ขอให้ประเมินผลผูกพันต่อภาคการเงินก่อนลงนาม ทั้งนี้รายละเอียดข้อผูกพัน เช่น การเปิดตลาดสินค้าเกษตร การลดภาษีสินค้าสหรัฐฯ ราว 99% ตามกรอบเดิม และอัตราภาษีที่ไทยจะได้รับ ยังต้องรอการเปิดเผยตัวบทความตกลงฉบับเต็ม